Мабільная версія сайта

Акрамя бязвінных ахвяраў рэпрэсіяў, варта не забывацца і пра тых, хто забіваў нашых сваякоў і продкаў. Нягледзячы на тое, што іх рукі былі па локці ў крыві, іх імёнамі дагэтуль названыя беларускія вуліцы.

Прафесійнай рысай сталінскай дыктатуры было не толькі знішчэнне ўяўных “ворагаў народа”, але і ўменне “замесці сляды”, не пакінуць наступным пакаленням ніякіх дакументаў, доказаў нават самога факту існавання на зямлі сваіх ахвяр, а заадно іх родных, паплечнікаў і сяброў. Кіруючая эліта пазбаўлялася ад непажаданых сведак – супрацоўнікаў карных органаў – катаў, на плечы якіх у гады рэпрэсій клалася найбольш крывавая праца.

Некаторыя з іх мелі дачыненне да Беларусі – ці фактам нараджэння, ці месцам працы на гэтай тэрыторыі. Сярод іх – першы намеснік наркама ўнутраных спраў СССР Агранаў, старшыня ГПУ БССР Рапапорт, наркам унутраных спраў БССР Закоўскі, намеснік наркама НКУС СССР Леплеўскі. Усе яны былі расстраляныя ў 1938 годзе. Люты 1940 года стаў апошнім  месяцам  жыцця наркама ўнутраных спраў  СССР Яжова і старшыні ГПУ БССР Рэдэнса.

Трагічны лёс быў прызначаны большасці з тых,  хто выконваў волю Сталіна. Становячыся катамі, людзі самі падпісвалі сабе смяротны прысуд, бо рана ці позна прыходзіла і іх чарга станавіцца ахвярамі крывавага малоха. Рэпрэсіўная сістэма паядала саму сябе: кожнае пакаленне катаў расстрэльвала сваіх папярэднікаў.

Былі ўсталяваныя так званыя “ліміты” на колькасць чалавек, якіх трэба арыштаваць. Для Гомеля “ліміт” быў усталяваны спачатку ў 500, затым у 1000, а потым у 2000 чалавек. Працаўнікоў НКУС інструктавалі наступным чынам: “Вы павінны раўняцца па вытворчасці на стаханаўцаў і не толькі выконваць нормы па выкрыцці аднаго чалавека ў суткі, але даваць больш, каб не дарма атрымліваць дзяржаўныя грошы”. У Менску нормы “выкрыцця” складалі ад 1 да 3, у Гомелі – ад 1 да 2 арыштаваных у суткі.

Для катаванняў ствараліся адмысловыя камеры. У Гомелі ў студзені 1937 г. былі абсталяваны тры камеры – “парылкі”. У вузкія памяшканні (насстолькі вузкія,што не змяшчаліся дзве койкі) камер-адзіночак без вокнаў і вентыляцыі заганялі 20 і больш чалавек. Камеры ацяпляліся печчу, у іх круглыя суткі гарэла святло. Тут людзей трымалі суткамі – яны стаялі датуль, пакуль не давалі патрэбных сведчанняў. Ад спякоты ў людзей на целе з’яўляліся пухіры. Калі хтосьці траціў прытомнасць, яго выцягвалі, аблівалі вадой са шланга і зноў запіхвалі ў камеру. Больш за 20 дзён “парылку” не вытрымліваў ніхто. У такіх камерах пабывалі 500-800 чалавек з агульнай колькасці разгледжаных спраў на 800-900 чалавек.

Да непакорлівых ужывалі яшчэ адну меру ўздзеяння – “ляднік”. Арыштаванага змяшчалі ў карцар з цэментавай падлогай, дзе была вельмі нізкая тэмпература. Падобная камера была ў Магілёве – цёмны нізкі пакой і вада па костку, схавацца ад вады можна было толькі ў труне, якая стаяла пасярод камеры.

У менскай турме НКУС – “амерыканцы” –  быў арганізаваны адмысловы рэжымны корпус, куды дастаўляліся арыштаваныя, ужо прысуджаныя да смерці. Такія арыштаваныя, па меркаванні следчых, распавялі далёка не ўсё, што ведаюць. Асуджаных дапытвалі з дапамогай асабліва выдасканаленых катаванняў. Калі паддопытны даваў “сведчанні”, становішча яго палягчалі, яму давалі ежу. У такіх абставінах чалавек вымушаны быў даваць ілжывыя сведчанні. З 270 чалавек, якія ўтрымліваліся ў “амерыканцы”, 88 “далі сведчанні” на 3489 грамадзян.

Каты таксама траплялі ў пастку рэжыму і супраць іх выкарыстоўвалі такія ж метады, якія некалі прымянялі яны самі. Варта адзначыць, што ўсе кіраўнікі “Дзяржбяспекі” БССР у перыяд з 1918 па 1941 г. (15 чалавек) памерлі не натуральнай смерцю, а былі прысуджаныя да найвышэйшай меры пакарання і расстраляныя.

 

Перайсці да спісу супрацоўнікаў НКУС БССР

Фелікс Дзяржынскі (1877-1926)
Мікалай Яжоў (1895-1939)
Лаўрэнцій Берыя (1899-1953)
Якаў Свярдлоў (1885-1919)
Аляксандар Крыніцкі (1894-1937)
Ян Гамарнік (1894-1937)
Фелікс Дзяржынскі (1877-1926)
Самы вядомы бальшавік беларускага паходжання. Са шляхецкага роду Дзяржынскіх. У маладосці пэўны час хацеў уступіць у ордэн езуітаў ці стаць ксяндзом, але з 16 гадоў перакінуўся ў атэізм.
Старшыня Аб’яднанага дзяржаўнага палітычнага ўпраўлення (АДПУ) і ВНК – ваеннай надзвычайнай камісіі – карнага органу камуністычнага рэжыму, папярэдніка НКУС і КДБ. Вызначыў асноўныя метады карнай працы савецкай дыктатуры. Арганізатар “Чырвонага тэрору”, ініцыятар начных допытаў, правакацыйных метадаў, практыкі ўзяцця закладнікаў. Увёў унутрыкамерную “распрацоўку” зняволеных”, паводле якой у камеру падсажвалі агентаў і выведвалі тое, што арыштаваныя не казалі на допытах.
Дзяржынскага крытыкавалі за празмерную жорсткасць нават некаторыя камуністы НК. На гэта ён заяўляў, што “права на расстрэл з’яўляецца для НК надзвычай важным, нават калі яго меч пры гэтым выпадкова трапляе на галовы бязвінных».
Арганізатар камуністычнага тэрору ў 1917-1921 гг. і масавых рэпрэсіяў у 1922-1926 гг.
На яго асабісты загад знішчана каля 800 тысяч чалавек.
КАМЕНТАРЫ

Каментары (0)